Συνέντευξη του μήνα – Δήμητρα Σταφυλιά

Συνέντευξη του μήνα – Δήμητρα Σταφυλιά

(Μεταφράστρια – πρόεδρος της ΠΕΕΜΠΙΠ)

 

Μίλησέ μας για εσένα. Πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σου για τη μετάφραση και με τι ασχολείσαι τώρα;

Η απόφαση να σπουδάσω μετάφραση ήταν μια τυχαία και ευτυχής συγκυρία. Μάθαινα ήδη από μικρή ηλικία γαλλικά και αγγλικά, μεγάλωσα σε ένα πολύγλωσσο περιβάλλον, αλλά πάντα θεωρούσα τις γλώσσες ως βοήθημα και όχι ως επαγγελματική σταδιοδρομία. Στα χρόνια μου, τα παιδιά ωθούνταν σε παραδοσιακά επαγγέλματα και η μετάφραση δεν άνηκε σε αυτή την κατηγορία. Προετοιμαζόμουν ήδη για τις Πολυτεχνικές σχολές, όταν όλως τυχαίως διάβασα για το τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου στο βιβλίο του Επαγγελματικού Προσανατολισμού. Από την περιγραφή των σπουδών κατάλαβα αμέσως ότι ήταν κάτι που ταίριαζε στο χαρακτήρα και τις ικανότητές μου, χωρίς να εξετάσω ούτε τις δυσκολίες, ούτε τις προοπτικές απασχόλησης, χωρίς να αγχωθώ για το μέλλον. Ήξερα απλά ότι μου ταίριαζε. 20 χρόνια αργότερα δηλώνω ικανοποιημένη με την επιλογή μου.

 

Είναι ένα επάγγελμα από το οποίο μαθαίνω συνεχώς και ποτέ δεν υπάρχει βαρετή στιγμή, παρά τις φοβερές δυσκολίες του. Εργάζομαι πλέον ως ελεύθερη επαγγελματίας μεταφράστρια, κυρίως τεχνολογικής κατεύθυνσης. Θεωρώ ότι έχω αποκτήσει μια καλή σφαιρική γνώση του κλάδου όπου δραστηριοποιούμαι, δηλαδή της παραγωγής πολύγλωσσου περιεχομένου, από τη σύνταξή του στη γλώσσα προέλευσης μέχρι τη διάθεσή του στη γλώσσα στόχο σε οποιαδήποτε δυνατή μορφή. Παράλληλα, βλέποντας τον αγώνα των συμφοιτητών μου για την ανάδειξη του επαγγέλματος και της επιστήμης τους, αποφάσισα να δραστηριοποιηθώ πιο ενεργά στις δράσεις της Πανελλήνιας Ένωσης Επαγγελματιών Μεταφραστών Πτυχιούχων Ιονίου Πανεπιστημίου για την αναγνώριση, κατοχύρωση και ομαλοποίηση του μεταφραστικού κλάδου.

 

Ποια θεωρείς ότι είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι μεταφραστές σήμερα;

Τα προβλήματα είναι πολυάριθμα, πολυδιάστατα και πολυπαραγοντικά. Αυτή την περίοδο οικονομικής ανασφάλειας όμως έχουν μεγεθυνθεί σε ασφυκτικό βαθμό, χτυπώντας κυρίως τους νεοεισερχόμενους. Έχουμε μια άγρια, επιθετική και αφιλόξενη αγορά, στην οποία ανταγωνίζονται μεταφραστές διαφορετικών προσόντων και ικανοτήτων που χρησιμοποιούν ως εύκολη λύση τις χαμηλές τιμές για να νικήσουν τον «ανταγωνισμό». Ακόμα και οι μεταφραστικές προκηρύξεις του δημοσίου ενθαρρύνουν πρακτικές price dumping, πόσο μάλλον ο ελεύθερος επαγγελματίας που θέλει να επιβιώσει. Έχουμε έναν εκδοτικό κλάδο που καταρρέει και συμπαρασύρει τις αμοιβές στο βιβλίο. Έχουμε ένα τιμωρητικό εργασιακό πλαίσιο που δεν προστατεύει τον ελεύθερο επαγγελματία από τις αρπακτικές προθέσεις ασυνεπών και ύπουλων εταιρικών πελατών, παρά μόνο του μεταβιβάζει την ευθύνη, τιμωρώντας τον για την ασυνέπεια και δολιότητα άλλων. Έχουμε δυσανάλογες εισφορές σε ασφαλιστικά ταμεία και έμμεσους φόρους που τιμωρούν την παραγωγικότητα και την καινοτομία. Έχουμε ανύπαρκτες επιλογές δια βίου μάθησης που αναγκάζουν τους μεταφραστές να επενδύουν αδρά στη συνεχή τους επιμόρφωση, αλλά εκτός Ελλάδας τις περισσότερες φορές.

 

Πριν μερικά χρόνια θα μπορούσα να συμπεριλάβω την έλλειψη ενημέρωσης για τις προοπτικές επαγγελματικής σταδιοδρομίας και τη μη προώθηση της επιχειρηματικότητας, αλλά όλο και περισσότερο οι πανεπιστημιακές σχολές κάνουν προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση μέσω των γραφείων διασύνδεσης. Ωστόσο, οι σκόπελοι είναι τόσοι που πρέπει να αποκτήσεις έκτη αίσθηση για να αποφεύγεις τις κακοτοπιές. Για αυτό και θεωρώ ότι η συμμετοχή σε επαγγελματικούς συλλόγους μπορεί να αποτελέσει πυξίδα, καθώς η συλλογική εμπειρία στηρίζει το άτομο και το εντάσσει σε μια θεωρητικά πιο προστατευμένη κοινότητα.

 

Ως πρόεδρος της ΠΕΕΜΠΙΠ, έχεις ασχοληθεί αρκετά με το θέμα της κατοχύρωσης των επαγγελματικών δικαιωμάτων των μεταφραστών. Ποια είναι η κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα και ποιες εξελίξεις προβλέπεις για το άμεσο μέλλον;

Η προσπάθεια κατοχύρωσης των επαγγελματικών δικαιωμάτων αποτελεί κεντρικό άξονα των δραστηριοτήτων της ΠΕΕΜΠΙΠ και οι δράσεις της δεν ωφελούν μόνο τους ίδιους τους αποφοίτους του ΤΞΓΜΔ, αλλά εμμέσως και όσους έχουν λάβει μεταφραστική εκπαίδευση σε προπτυχιακό ή μεταπτυχιακό επίπεδο. Από την ίδρυσή μας, μεταξύ πολλών άλλων, έπρεπε να αντιμετωπίσουμε ένα πεπαλαιωμένο σύστημα που βασίζεται σε οθωμανικές διοικητικές αρχές, άλλα «ενδιαφερόμενα μέρη» που εδραίωσαν κάποια δικαιώματα πριν από πολλές δεκαετίες, αλλά και τη συστηματική παρεμπόδιση των προσπαθειών μας από ορισμένους γνωστούς-άγνωστους κύκλους.

 

Σκεφτείτε ότι από το 1986 είχαμε ένα πανεπιστημιακό τμήμα που παρήγαγε πολύγλωσσους μεταφραστές που θα μπορούσαν να στελεχώσουν τα μεταφραστικά τμήματα δημόσιων υπηρεσιών, οι οποίοι ωστόσο δεν μπορούσαν να διοριστούν έως και το 2005 περίπου στο δημόσιο, καθώς δεν συμπεριλαμβάνονταν στις προκηρύξεις του ΑΣΕΠ, και ότι μόλις το 2010 το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε εγκύκλιο ότι οι μεταφραστές στις δημόσιες υπηρεσίες θα πρέπει να είναι πανεπιστημιακής και όχι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τουλάχιστον διαβλέπω μια μικρή (αλλά τουλάχιστον υπαρκτή) διάθεση κάποιων φορέων να ακούσουν, υπάρχει μια αλλαγή νοοτροπίας, και σταδιακά ελπίζω να μπορέσουμε να συντελέσουμε στη βελτίωση των προτύπων, όπως για παράδειγμα όσον αφορά τη μετάφραση και τη διερμηνεία στην ποινική διαδικασία.

 

Ωστόσο, η νομοθετική αναγνώριση του μεταφραστικού επαγγέλματος αποτελεί πανευρωπαϊκό πρόβλημα που αντιμετωπίζεται με ημίμετρα, με αποτέλεσμα σε ορισμένες χώρες να δημιουργούνται ουσιαστικά προβλήματα επιβίωσης λόγω έλλειψης σωστού σχεδιασμού, όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Ρουμανία. Βλέπουμε ευρωπαϊκά προγράμματα να ενθαρρύνουν μονοετείς σπουδές αμφίβολης προοπτικής, τα οποία επικεντρώνονται σε πρακτικές δεξιότητες που δεν αφορούν τη μεταφραστική διαδικασία, αποζητούν την αυτοματοποίηση της διαδικασίας, υποβιβάζουν το ρόλο του μεταφραστή και επιδιώκουν να θεσπίσουν πρότυπα απουσία του επαγγελματία. Ο μεταφραστής είναι στο στόμα όλων, αλλά παντελώς παραγκωνισμένος. Το σίγουρο είναι ότι βλέπουμε μια αλλαγή στους τομείς δραστηριοποίησης και ως εκ τούτου οι επαγγελματίες μεταφραστές θα πρέπει να επιδείξουν προνοητικότητα, προσαρμοστικότητα και αγωνιστικό πνεύμα για να μην τους συμπαρασύρει η επιθυμία μερικών για μείωση του κόστους εφαρμόζοντας τακτικές γραμμής παραγωγής σε πνευματική εργασία. Δυστυχώς προβλέπω ακόμα μεγαλύτερη πίεση, αλλά ελπίζω σε αντίσταση της μεταφραστικής κοινότητας σε ευρωπαϊκό και τοπικό επίπεδο.

 

Ποιες συμβουλές θα έδινες στους νέους επαγγελματίες που μπαίνουν τώρα στο χώρο της μετάφρασης;

Πρέπει να γίνει σαφές ότι η μετάφραση, ακόμα και η τεχνική στην οποία δραστηριοποιούμαι, είναι ένα όμορφο αλλά δύσκολο, απαιτητικό και ψυχοφθόρο επάγγελμα. Εκτός από τις γλωσσικές και πολιτισμικές δεξιότητες, απαιτείται συνεχής μάθηση, μελέτη και εκπαίδευση, απορρόφηση μεγάλου όγκου πληροφοριών και οδηγιών, καλή οργάνωση, αυτοπειθαρχία, αφοσίωση, ευελιξία, ομαδικό πνεύμα και διάθεση συνεργασίας και δεκτικότητα στην καθοδήγηση. Συνεπώς:

α) κάντε μια έρευνα αγοράς, μαθητεύστε κάπου για 1-2 μήνες και βεβαιωθείτε ότι όντως είναι αυτό που θέλετε να κάνετε πριν αφιερώσετε χρόνο, χρήματα και κόπο για την επίσημη έναρξη της δραστηριότητάς σας

β) δημιουργήστε ένα επιχειρηματικό πλάνο, υπολογίστε το κόστος και τα δυνητικά έσοδα, και αντλήστε πληροφορίες από όπου μπορείτε για την προώθηση των υπηρεσιών σας και την εύρεση πελατών

γ) επιδείξτε επαγγελματική και δεοντολογική συμπεριφορά

δ) αναπτύξτε σχέσεις με συναδέλφους και μην διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια και πληροφορίες – μπορείτε να βρείτε ακόμα και κάποιον μέντορα που θα σας καθοδηγήσει, ώστε να αποκτήσετε πιο γρήγορα τριβή με τις πραγματικές απαιτήσεις εργασίας

ε) δημιουργήστε ένα πρόγραμμα δια βίου μάθησης σε βάθος π.χ. πενταετίας, ώστε να φροντίσετε για την εξέλιξη των δεξιοτήτων σας

στ) και μην αποθαρρύνεστε από αρνητικά σχόλια και προβλέψεις, γιατί όποιος δεν προσπαθεί μπορεί μεν να μην αποτυγχάνει, αλλά ούτε επιτυγχάνει