Συνέντευξη με τη Γεωργία Δαβανέλου

Γεωργία Δαβανέλου
Μεταφράστρια τεχνικών κειμένων

Η Γεωργία Δαβανέλου έχει εξειδικευτεί στη μετάφραση ευρωπαϊκών φαρμακευτικών πατεντών. Το Yourtranslator την ρώτησε για τη δουλειά της, πώς εξειδικεύτηκε σε αυτό το είδος κειμένων και τι θα συμβούλευε άλλους μεταφραστές που ενδιαφέρονται να ασχοληθούν με το αντικείμενο.

Μίλησέ μας για σένα. Πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σου για τη μετάφραση;

Οι ξένες γλώσσες μου άρεσαν από μικρή (μόνο δυο γνωρίζω, πλην των Ελληνικών, το κλασικό δίδυμο «Αγγλικά-Γαλλικά»), αλλά η σκέψη να διδάσκω ξένες γλώσσες δεν μου άρεσε ποτέ. Η μετάφραση προέκυψε κάπως τυχαία θα έλεγα, δεν είχε υπάρξει δηλαδή το παιδικό μου όνειρο. Στην 3η Λυκείου χρειάστηκε να κάνω κάποια μαθήματα μετάφρασης για να δώσω ειδικά μαθήματα ξένης γλώσσας στις Πανελλήνιες εξετάσεις — τότε είχαμε Δέσμες, είμαι απ’ τους παλιούς! Συνειδητοποίησα πως εκείνο ήταν το μόνο φροντιστήριο της εβδομάδας που δεν βαριόμουν να πηγαίνω. Το έψαξα λίγο περισσότερο και σκέφτηκα πως θα μου άρεσε να μάθω να μεταφράζω, κυρίως για να μεταφράζω λογοτεχνία που ήταν και η μεγάλη μου αγάπη. Η πορεία υπήρξε διαφορετική, όμως εγώ, κάπως έτσι, έμπλεξα με την μετάφραση!

Μεταφράζεις μεταξύ άλλων και τεχνικά κείμενα. Σε ποιους κλάδους έχεις εξειδικευτεί και πώς;

Μεταφράζω κυρίως τεχνικά κείμενα και ειδικεύομαι στη μετάφραση Ευρωπαϊκών φαρμακευτικών πατεντών (είναι τόσο βαρετό όσο ακούγεται!). Η προσπάθειά μου να ασχοληθώ με την λογοτεχνική μετάφραση δεν ευδοκιμούσε, παρόλο που οι κύριες σπουδές μου και το μεταπτυχιακό μου είχαν αυτή την κατεύθυνση. Αναζητώντας, λοιπόν, μεταφραστικές συνεργασίες όταν επέστρεψα από τη Γαλλία, προέκυψε η συγκεκριμένη με μια εταιρία που ασχολείται με αυτό τον κλάδο. Ξεκίνησα δειλά με αυτού του είδους τα κείμενα, καθώς δεν είχα και κάποια κλίση σε Φυσικοχημείες και Βιολογίες, και σταδιακά άρχισα να δουλεύω με αυτά όλο και πιο εντατικά. Πλέον μετράω 12 χρόνια, οπότε, ναι, μια εξειδίκευση την έχω!

Ποιες είναι οι δυσκολίες που παρουσιάζει αυτό το είδος κειμένων; Πώς προσεγγίζεις το ζήτημα της ορολογίας; Βασίζεσαι σε λεξικά ή κυρίως στην έρευνα στο διαδίκτυο; 

Τα συγκεκριμένα κείμενα μοιάζουν στην αρχή εντελώς ακαταλαβίστικα — εμένα τουλάχιστον έτσι μου είχαν φανεί. Είναι συνήθως πολύ μεγάλα σε έκταση και περιέχουν ορολογία Ιατρικής και Χημείας, Βιολογίας, Βιοχημείας και Φαρμακολογίας. Ένα μεγάλο μέρος τους περιλαμβάνει περιγραφή εργαστηριακών πειραμάτων, οπότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή στους αριθμούς και στις μονάδες μέτρησης, κλπ. Όλοι οι μεταφραστές γνωρίζουν πως ένα ελάχιστο, φαινομενικά, λαθάκι, όπως για παράδειγμα αντί για “μl” να γραφτεί “ml”, μπορεί να καταστρέψει το κείμενο, ή το επιστημονικό πείραμα στην προκειμένη περίπτωση.

Η εύρεση της ορολογίας γίνεται εν μέρει από το διαδίκτυο: λεξικά, γλωσσάρια, μεταφραστικά fora ή online εργασίες παρόμοιου περιεχομένου. Εκείνο όμως που με βοηθά περισσότερο απ’ όλα, και κυρίως στις αρχές, είναι οι άνθρωποι: έχω μιλήσει με γιατρούς, φαρμακοποιούς, χημικούς, βιολόγους και όποια άλλη ειδικότητα μπορεί να έχει χρειαστεί. Το σημαντικό είναι πως έτσι λαμβάνω μια γενική επεξήγηση και όχι απλώς μια μεταφρασμένη λέξη στα Ελληνικά και μπορώ να εμπιστευτώ και τον εαυτό μου ότι η μετάφρασή μου είναι πράγματι σωστή.

Όταν σκορπίζεσαι σε χίλια μέρη από αγωνία να βιοποριστείς, τελικά δεν εξειδικεύεσαι πουθενά, δεν ξέρεις ποιο είναι το κοινό σου και η αγορά σου. Κυρίως όμως δεν πρέπει να φοβάσαι να πεις «Αυτό δεν το ξέρω».

Έχεις κάποια συμβουλή να δώσεις σε συναδέλφους που ασχολούνται επίσης με τεχνικές μεταφράσεις ή που θα ήθελαν να ασχοληθούν;

Γενικώς αποφεύγω τις πολλές συμβουλές όσον αφορά το χώρο της μετάφρασης. Είμαι από εκείνους που αγαπούν πολύ τις γλώσσες και τελικά και την μεταφραστική διαδικασία, όμως όχι φανατικά. Και, ναι, μπορεί η μετάφραση να συγκαταλέγεται στις ανθρωπιστικές επιστήμες στα Πανεπιστήμια και να εξυπηρετεί τον άνθρωπο, όμως είναι στον πυρήνα της ένα μοναχικό επάγγελμα. Ο μεταφραστής δεν περιστοιχίζεται από ανθρώπους την ώρα που δουλεύει κι ας δουλεύει για εκείνους. Προσωπικά νιώθω συχνά κούραση από την μετάφραση, νιώθω πως δεν ικανοποιεί το κοινωνικό και εξωστρεφές κομμάτι μου.

Όσον αφορά τις τεχνικές μεταφράσεις τώρα, θα πρότεινα σε κάποιον που θέλει να ασχοληθεί με αυτό το είδος, να επιλέξει έναν τομέα, άντε δυο το πολύ, και να εντρυφήσει σε αυτόν. Όταν σκορπίζεσαι σε χίλια μέρη από αγωνία να βιοποριστείς, τελικά δεν εξειδικεύεσαι πουθενά, δεν ξέρεις ποιο είναι το κοινό σου και η αγορά σου. Κυρίως όμως δεν πρέπει να φοβάσαι να πεις «Αυτό δεν το ξέρω». Ίσα-ίσα, λέγοντας δεν ξέρω, ψάχνεις να μάθεις, ρωτάς και ανοίγεσαι. Φωτεινοί παντογνώστες δεν υπάρχουν, όλοι μαθαίνουμε διαρκώς.

Ποια είναι η άποψή σου για το μέλλον της μετάφρασης, δεδομένων των ραγδαίων εξελίξεων της τεχνολογίας;

Υποθέτω πως αναφέρεσαι στις μεταφραστικές μηχανές τύπου Google translate, κλπ. Λοιπόν, οι μηχανές αυτές κάνουν πολύ καλή δουλειά και όντως εξελίσσονται διαρκώς. Πιστεύω όμως ακράδαντα πως τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τον ανθρώπινο παράγοντα και την αντίληψη του ανθρώπινου νου. Πάντα κάτι θα ξεφεύγει, κάτι θα παρερμηνεύεται, κάτι θα «πετάει» τον αναγνώστη εκτός. Και φυσικά μιλάμε για τεχνικά κείμενα με αυστηρό, λιτό ύφος και ορολογία. Στα λογοτεχνικά, ή ακόμη και στα δημοσιογραφικά κείμενα, η μετάφραση, κατά τη γνώμη μου, είναι κακή και συχνά αστεία όταν δεν γίνει από ανθρώπινο χέρι. Θεωρώ πως όσο υπάρχουν λέξεις και ανάγκη επικοινωνίας, πάντα θα υπάρχει χώρος και άρα και μέλλον για την μετάφραση.